Άλματα στην εξωσωματική γονιμοποίηση. Καινοτομίες και νέα επιτεύγματα που αλλάζουν τα δεδομένα

Από πρωτοσέλιδο σε μία ευρέως διαδεδομένη ιατρική τεχνική, η εξωσωματική γονιμοποίηση αποτελεί ένα από τα σπουδαιότερα επιτεύγματα της σύγχρονης γυναικολογίας, με μεθόδους που συνεχώς βελτιώνονται και εμπλουτίζονται με νέες ανακαλύψεις και καινοτομίες.

Γράφει ο
Βασίλης Κελλάρης
Μαιευτήρας – Γυναικολόγος, Επιστ. Συνεργάτης ΜΗΤΕΡΑ

Η μέθοδος αναπτύχθηκε από τον βρετανό γυναικολόγο και μαιευτήρα Patrick Steptoe, σε συνεργασία με τον βιολόγο και φυσιολόγο Robert Edwards, στον οποίο και απονεμήθηκε το βραβείο Νόμπελ Ιατρικής, το 2010. Το πρώτο παιδί με εξωσωματική γονιμοποίηση γεννήθηκε στην Αγγλία το 1978, ενώ η επιτυχία δεν άργησε να έρθει και στην Ελλάδα τέσσερα χρόνια αργότερα. Σήμερα η Ελλάδα κατέχει τα υψηλότερα ποσοστά επιτυχίας στην Ευρώπη με την εφαρμογή των πιο πρωτοποριακών τεχνικών, ενώ παράλληλα η ελληνική νομοθεσία στην εξωσωματική είναι από τις πλέον προοδευτικές στην Ευρώπη.

Η εξωσωματική γονιμοποίηση εμπλουτίζεται συνεχώς με καινοτόμες τεχνικές, ενώ οι νέες μέθοδοι και επιτεύγματα κάνουν τη διαδικασία περισσότερο προσιτή και λιγότερο επίπονη για τη γυναίκα, ανεβάζοντας εντυπωσιακά τα ποσοστά επιτυχίας.

Σημαντικό επίτευγμα έχει σημειωθεί σε ότι αφορά στην ελάττωση της ποσότητας ορμόνης και του αριθμού των χορηγούμενων ενέσεων για την πρόκληση ωοθυλακιορηξίας, σε συνδυασμό με την αύξηση του αριθμού των παραγόμενων ωαρίων. Το θεραπευτικό σχήμα έχει απλουστευθεί, ενώ παράγονται ωάρια καλύτερης ποιότητας με σημαντικά λιγότερες ή μία μόνο ένεση, με παράλληλα εντυπωσιακή αύξηση του ποσοστού κλινικής εγκυμοσύνης.

Η μέθοδος της κρυοσυντήρησης ωαρίων έχει επίσης ευρέως διαδοθεί και έχει δώσει την ευκαιρία στη μητρότητα σε γυναίκες οι οποίες για ιατρικούς, κοινωνικούς ή προσωπικούς λόγους ανέβαλαν την εγκυμοσύνης τους. Η τεχνική έχει βελτιωθεί με τη μέθοδο της υαλοποίησης (vitrification) έναντι της αργής ψύξης, διασφαλίζοντας  ανώτερης ποιότητας ωάρια και συνεπώς αυξημένα ποσοστά εγκυμοσύνης.

Μία νέα πρωτοποριακή θεραπεία η οποία δίνει τη δυνατότητα σύλληψης με το γενετικό υλικό της ίδιας της γυναίκας και όχι με ωάρια δότριας αποτελεί η θεραπεία ανανέωσης των ωοθηκών (PRP therapy). Βασίζεται στην απομόνωση αίματος πλούσιου σε αιμοπετάλια και αυξητικούς παράγοντες και τη διακολπική του έγχυση στις ωοθήκες. Οι αυξητικοί παράγοντες του αίματος ενεργοποιούν τα βλαστικά κύτταρα των ωοθηκών, τα οποία με τη σειρά τους διαφοροποιούνται σε νέα ωοκύτταρα.

Διαρκής βελτίωση των μεθόδων Προεμφυτευτικής Γενετικής Διάγνωσης εγγυώνται μεγαλύτερη αξιοπιστία στην ανίχνευση γονιδίων υπεύθυνων για σοβαρά νοσήματα στο γενετικό υλικό, πριν την εμφύτευση στη μήτρα. Η διαδικασία προσφέρει την εναλλακτική δυνατότητα επιλογής «υγιών» εμβρύων έναντι της διακοπής της κύησης και είναι ιδιαίτερα σημαντική για ζευγάρια που έχουν υποβληθεί σε IVF και αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο μεταβίβασης γενετικού νοσήματος στο έμβρυο.

Νέες προοπτικές σε γονείς που φέρουν γονίδιο υπεύθυνο για γενετική νόσο φαίνεται να έρχονται στο προσκήνιο μετά τη δημοσίευση περιστατικού κατά το οποίο γεννήθηκε παιδί που φέρει γενετικό υλικό από 3 γονείς. Το περιστατικό αφορά σε ζευγάρι από την Ιορδανία, που είχε ήδη χάσει 2 παιδιά εξαιτίας του συνδρόμου Leigh (γονίδιο στο μιτοχονδριακό DNA της μητέρας, το οποίο κληρονομείται στα παιδιά). Ο πυρήνας από το ωάριο της μητέρας απομονώθηκε και μεταφέρθηκε σε ωάριο ανώνυμης δότριας, από το οποίο είχε αφαιρεθεί ο πυρήνας. Ακολούθησε γονιμοποίηση από σπερματοζωάριο του πατέρα και προέκυψε μέσω της τεχνικής αυτής έμβρυο το οποίο περιείχε πυρηνικό DNA των γονέων και μιτοχονδριακό DNA της δότριας.

Τέλος, η οικογενειακή Φύλαξη ΟΠ.Α. το οποίο προορίζεται για κατευθυνόμενη αλλογενή μεταμόσχευση σε αδελφό που πάσχει από εκ γενετής νόσο, για τη θεραπεία της οποίας επιβάλλεται η μεταμόσχευση αιμοποιητικών βλαστικών κυττάρων έχει σώσει τη ζωή πολλών παιδιών. Στην Ελλάδα έχουν πραγματοποιηθεί μεταμοσχεύσεις μεταξύ αδελφών για νοσήματα όπως Χρόνια Κοκκιωματώδης Νόσος, Μεσογειακή Αναιμία, Χρόνια Μυελογενής Λευχαιμία και Σύνδρομο Blackfan Diamond (απλασία ερυθράς σειράς).

Στα περισσότερα από 30 χρόνια εφαρμογών στη χώρα μας, αδιαπραγμάτευτα η εξωσωματική γονιμοποίηση έχει σημειώσει συναρπαστικές εξελίξεις. Περαιτέρω μελέτες, εκτεταμένη έρευνα και διαρκής παρακολούθηση και αξιολόγηση των αποτελεσμάτων απαιτούνται προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα και η διαρκής βελτίωση των θεραπειών που πλαισιώνουν την εξωσωματική για τα επόμενα χρόνια.

Η Μονάδα Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής LIFE-ΜΗΤΕΡΑ, η οποία συγκαταλέγεται μεταξύ των μεγαλύτερων Μονάδων της χώρας, με τους πλέον επιτυχημένους κύκλους εξωσωματικής γονιμοποίησης και είναι οργανωμένη σύμφωνα με τα πρότυπα αντίστοιχων Μονάδων στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες.