Παχυσαρκία: Μεταβολικά οφέλη των βαριατρικών χειρουργικών επεμβάσεων

Γράφει ο
Χαρίλαος Παππής
Χειρουργός, Διευθυντής Γ᾽ Χειρουργικής Κλινικής του ΥΓΕΙΑ

Η πρόβλεψη ότι η παχυσαρκία θα αποτελέσει μέσα στα επόμενα χρόνια την κύρια προλήψιμη αιτία θανάτου, υπερκεράζοντας το κάπνισμα, έχει αναγκάσει την ιατρική κοινότητα να στρέψει την προσοχή της στην αντιμετώπιση αυτής της «επιδημίας». Πληθώρα δεδομένων υψηλής ποιότητας και αξιοπιστίας προερχόμενα από μακροχρόνιες συγκριτικές μελέτες καταδεικνύουν με σαφήνεια την υπεροχή της βαριατρικής χειρουργικής στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας σε σχέση με τη φαρμακευτική αγωγή.

Είναι πλέον γνωστό ότι οι βαριατρικές επεμβάσεις δεν οδηγούν απλά σε απώλεια βάρους, αλλά και σε ευνοϊκή τροποποίηση μεταβολικών διεργασιών. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω θεμελιωδών αλλαγών στην όρεξη, τον κορεσμό, τη ρύθμιση των ενεργειακών αποθεμάτων και τον μεταβολισμό.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ευνοϊκή επίδραση της βαριατρικής χειρουργικής στον σακχαρώδη διαβήτη, η οποία γίνεται εμφανής πολύ πριν επέλθει η απώλεια βάρους και η οποία διαμεσολαβείται κυρίως από την ενδογενή αύξηση του GLP-1. Το ποσοστό υποστροφής ή έστω βελτίωσης του διαβήτη φθάνει το 83% για την κλασική γαστρική παράκαμψη (RYGB), το 55% για την επιμήκη γαστρεκτομή (SG) και το 44% για το ρυθμιζόμενο γαστρικό δακτύλιο (AGB). Είναι αξιοσημείωτο δε ότι μετεγχειρητικά διαπιστώνεται βελτίωση και στη διαβητική περιφερική νευροπάθεια.

Τα εντυπωσιακά αυτά αποτελέσματα έχουν οδηγήσει στην ανάδειξη της βαριατρικής χειρουργικής σε θεραπεία εκλογής όχι μόνο για παχύσαρκους διαβητικούς, αλλά και για νέους ασθενείς με ανεπαρκή φαρμακευτικό έλεγχο του διαβήτη και ΒMI<35.

Όσον αφορά τη δυσλιπιδαιμία, η πλέον αποτελεσματική βαριατρική επέμβαση είναι το RYGB, με το ποσοστό εξάλειψης της ανάγκης για υπολιπιδαιμική αγωγή να κυμαίνεται από 60% έως 100% μετεγχειρητικά, ενώ για τη SG και τον AGB δεν υπερβαίνει το 35% και 33% αντίστοιχα. Η παρατηρούμενη βελτίωση αφορά το σύνολο των παραμέτρων, δηλαδή την ολική χοληστερόλη, τα τριγλυκερίδια, τη VLDL, την HDL και την LDL.

Η μείωση της όρεξης που παρατηρείται μετά το RYGB, αλλά και τη SG έχει σαν υπόβαθρο την αναστολή της έκκρισης της ορεξιογόνου ορμόνης γρελίνης, καθώς και την αύξηση του πεπτιδίου ΥΥ, του GLP-1 και της χολοκυστοκινίνης.

Τέλος, σε παχύσαρκες ασθενείς με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών που επιτυγχάνουν απώλεια βάρους μετά από RYGB, ενδέχεται να παρατηρηθούν επίσης μείωση της ινσουλινοαντοχής, εξομάλυνση του καταμήνιου κύκλου, μείωση της υπερτρίχωσης και της υπερανδρογοναιμίας, αλλά και βελτίωση της γονιμότητας.

Οι παραπάνω σύνθετες μεταβολές σε επίπεδο ορμονών και μοριακής σηματοδότησης μετά από βαριατρικές επεμβάσεις έχουν οδηγήσει στην ολοένα αυξανόμενη αποδοχή του όρου «μεταβολική χειρουργική», προκειμένου να περιγραφεί περισσότερο ολοκληρωμένα το πεδίο αυτό της χειρουργικής.